Yurd həsrəti qəlbimi göynədir
Hörmətli redaksiya! Mən 1930-cu ildə Qərbi Azərbaycanda - Qafan rayonunun Gığı kəndində doğulmuşam. Oğuz türklərinin qədim vətəni olan Qafan rayonunun tarixi barədə ağsaqqallarımızdan çox eşitmişdim. Müdriklərimizin dediyinə görə, Qafan sözü Qaf dağından götürülüb. XIX əsrin ortalarından Türkiyədən və İrandan ermənilərin kütləvi halda Qafqaza köçürülməsi ilə əlaqədar Qafan camaatının da qara günləri başlayıb...
Ağlım kəsəndən tez-tez eşidirdim, filan kənddə ermənilər filankəsin oğlunu qətlə yetirib. Filankəsin evini ermənilər yanıdırıblar. Filankəsin ailəsi gecə ikən Arazın o tayına qaçıb... Erməni daşnakları əhalini beləcə sıxışdırır, işgəncə verir, evlərini talayır, onları vətənlərindən didərgin salır, malını-mülkünü ələ keçirirdilər...
Böyük Vətən müharibəsi başlayanda kəndin əli iş tutanlarının hamısını cəbhəyə yola saldılar. Müharibəyə gedən 127 nəfərdən 63 nəfəri qayıtmadı. Onda 60 yaşlı atam kəndin qocaları ilə gecə-gündüz kolxozda çalışırdı. Biz məktəblilər də kolxozçulara qoşulub onlarla çiyin-çiyinə, ac-yalavac səhərdən axşamacan tarlada, fermada çalışır, ata-anamıza əl tuturduq. Ona görə də orta məktəbi iki il gec bitirdim.
Onu da qeyd edim ki, yem əldə etmək çətin olduğundan bizim Gığı kolxozunun mal-qarasını, qoyun sürüsünü, at ilxısını payız girəndən Azərbaycanın Qubadlı rayonunun Gəyəm ərazisinə aparırdılar. Mən də atamla orada mal-qaraya baxırdım. Mayın 1-dək beləcə qışlaqda qalırdıq. Günümüz-güzəranımız yay-yaz ayları Qafan dağlarında, payızda-qışda Qubadlının qışlaqlarında keçərdi. Atam əmək günü çox qazansa da, zəhmət haqqı az verirdilər. Məsələn, hər əmək gününə 200 qram çovdar, 150 qram şor və s. bölünərdi.
Sərt rejim yaratmışdılar. 1951-ci ildə atamı sürgün etdilər... 1965-ci ilə qədər kolxozda hər əmək gününə yarım kiloqram taxıl verilməli idi, amma əmək haqları ödənilmirdi. Həmin il kəndimizdə kolxoz ləğv edildi, sovxoz təşkil olundu.
Uşaqlığım əzablı, əziyyətli, məşəqqətli keçdi. Min bir əzabla 1950-ci ildə orta məktəbi bitirdim. Anamın təkidi ilə orta təhsilimi başa vurub Bakı şəhərinə gəldim. 1953-54-cü dərs ilində Pedoqoji İnstitutun (indiki ADPU) dil-ədəbiyyat fakültəsinə qəbul olundum. 7 fəndən imtahan verdiyimə görə təqaüdə düşdüm (o vaxtlar belə idi). İnstitutdan aldığım təqaüdə qənaət edib həmin pul ilə kəndimizə tətilə gedərdim...
1957-ci ildən Gığı kəndində pedoqoji fəaliyyətə başladım. 1988-ci ilədək ata-baba yurdumda yaşadım və burada müəllim işlədim. Mənim 58 yaşım olanda kəndimizin, o cümlədən Qafan rayonunun və bütövlükdə Qərbi Azərbaycanın da qara günləri başladı. Soydaşlarımızı deportasiya elədilər. Ermənilər kəndlərimizi talayıb qarət eləməyə başladılar.
XX əsrin əvvəlindən başlanan deportasiya 1988 - 1989-cu illərdə başa çatdı. Ermənilər açıq-aşkar soydaşlarımızı təhqir edir, öldürürdülər. Atam və anam təqiblərə dözməyib dünyasını dəyişdilər. Həmin il dekabrın 7-də əmlakımızı, mülkümüzü qoyub birtəhər 6 övladımla Zəngilana qaçdıq. Beş il Vənədli kəndinə sığındıq. Burada da sevincimiz uzun sürmədi... 1993-cü ilin oktyabrından erməni quldurları Zəngilan və Qubadlı ərazisinə soxulub dinc əhalini qırmağa başladılar.
Araz çayından İran ərazisinə keçib birtəhər canımızı xilas etdik. Sonra Astara yolu ilə Bakıya gəldik. Suraxanı rayonunun ərazisində, 1 saylı zeytun sovxozunda bizə sığınacaq verdilər. Mərhəmətli insanların köməyi ilə bir daxma tikib, içinə yığışdıq. Bu rayonun 196 saylı orta məktəbində müəllimlik kimi şərəfli peşəni davam etdirdim. Suraxanı rayonunda ailəmizə qayğı göstərildi. Mən bir pedaqoq kimi məktəbin bütün işlərində fəallıq nümayiş etdirdim. Şəhər təhsil idarəsindən və Təhsil Nazirliyindən dəfələrlə mükafatlar aldım.
İndi artıq 75 yaşım var. Təqaüdə çıxmışam. Amma ömrümün 58 ilini keçirdiyim ata-baba yurdumu, Qafan rayonunu, kəndimizi bir an belə unuda bilmirəm. Ağsaqqallarımızın, ağbirçəklərimizin ruhu orada narahatdır. El-obamız, qəbirlərimiz, ziyarətgahlarımız yağı düşmənin tapdağı altında qalıb. Gığı Qafanda ən iri Azərbaycan kəndi idi. Kənd dörd tərəfdən əzmətli dağlarla əhatə olunurdu. Gığı dərəsinin füsunkar təbiəti var. Kəndin Dərməzur adlanan ərazisi babam Haşım xanın mülkü olub. Hərdən həsrətimi, qəm-kədərimi misra-misra ağ vərəqlərə köçürürəm...
Kaş bir də o yerlərə dönə biləydik...
Əlizamin BABAYEV,
Qafan qaçqını
